Przejścia instalacyjne ppoż. – jak dobrać odpowiednie zabezpieczenie?

Przejścia instalacyjne ppoż, to jeden z kluczowych elementów biernej ochrony przeciwpożarowej w budynkach. W miejscach, gdzie przez ściany lub stropy przechodzą rury, kable czy kanały wentylacyjne, powstaje potencjalna nieszczelność, którą ogień i dym mogą szybko przeniknąć w razie pożaru. Właśnie dlatego kluczowe staje się prawidłowe zabezpieczenie przejść, zgodnie z wymaganiami norm i przepisów.

Zabezpieczenie ogniochronne przejść instalacyjnych – normy i przepisy

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, przepusty instalacyjne wykonywane w elementach oddzielenia przeciwpożarowego muszą spełniać wymagania w zakresie odporności ogniowej EI, takie same jak przegroda, w której się znajdują. Oznacza to, że klasa odporności ogniowej przejścia instalacyjnego powinna być równa klasie odporności ściany lub stropu pełniącego funkcję oddzielenia pożarowego. Przy projektowaniu takich przejść należy uwzględnić kilka kluczowych czynników, m.in.:

• średnicę zabezpieczanych rur, grubość ścianki rury oraz obecność lub brak i rodzaj izolacji rur,
• wielkość otworu w przegrodzie,
• rodzaj instalacji – inne rozwiązania stosujemy dla rur z tworzyw sztucznych, inne dla rur stalowych czy kabli,
• wymaganą klasę odporności ogniowej EI – system powinien zapewniać szczelność i izolacyjność ogniową wymaganą dla danej przegrody,
• umiejscowienie przepustu (ściana czy strop), a także konstrukcja przegrody (z czego jest wykonana, jakiej grubości),
• szczelność akustyczna – w wielu obiektach równie ważne jak ochrona ppoż.,
• łatwość montażu i możliwość serwisowania – szczególnie tam, gdzie instalacje są rozbudowane lub często modernizowane.

Jakie zabezpieczenie ogniochronne do danego przejścia instalacyjnego?

Przy wykonywaniu instalacji w budynkach kluczowe jest odpowiednie zabezpieczenie ogniochronne każdego rodzaju przejścia, aby ograniczyć ryzyko rozprzestrzeniania się ognia i dymu. Poniżej przedstawiono najczęściej stosowane rozwiązania dopasowane do różnych typów rur, kabli oraz kanałów wentylacyjnych.

• rury palne (np. PVC, PP, PE) – najczęściej wymagają zastosowania opaski lub kołnierza ogniochronnego, które pod wpływem działania ognia podczas pożaru pęcznieją i szczelnie zmykają otwór, skutecznie blokując rozprzestrzenianie się ognia i dymu,
• rury metalowe (np. stalowe, miedziane, żeliwne) – stosuje się masy ogniochronne lub powłoki, które tworzą barierę zapewniającą przegrodzie zachowanie szczelności i izolacyjności, a także zapobiegają nagrzewaniu się instalacji i przenoszeniu wysokiej temperatury na drugą stronę przegrody,
• kable i wiązki kablowe – najlepiej zabezpieczać farbami ogniochronnymi, które pod wpływem działania ognia zachowują się na dwa sposoby, w zależności od rodzaju użytej farby: pęcznieją, tworząc na zabezpieczonej powierzchni warstwę ochronną lub chłodzą instalację i oddają ciepło do otoczenia, nie dopuszczając do rozprzestrzeniania się ognia,
• kanały wentylacyjne – wymagają zabezpieczenia ppoż. w postaci specjalnych mat (zabezpieczenie metalowych kanałów wentylacyjnych) lub w postaci obudów z zastosowaniem płyt ogniochronnych (zabezpieczenie kanałów metalowych lub kanały samonośne), które oprócz odporności ogniowej zapewnią dymoszczelność.

Dlaczego rury niepalne wymagają zabezpieczenia przeciwpożarowego?

Rury stalowe, miedziane oraz żeliwne zaliczane są do elementów niepalnych, jednak ich przejście przez element oddzielenia przeciwpożarowego wymaga odpowiedniego zabezpieczenia w celu zachowania wymaganej klasy odporności ogniowej przegrody. Wynika to z wysokiej przewodności cieplnej metali, która podczas pożaru powoduje intensywny transport energii cieplnej przez przegrodę.

W warunkach oddziaływania pożaru temperatura rury po stronie narażonej na działanie ognia gwałtownie wzrasta, a ciepło jest przewodzone do części instalacji znajdującej się po stronie nienagrzewanej. Zjawisko to może prowadzić do przekroczenia dopuszczalnego przyrostu temperatury określonego dla kryterium izolacyjności ogniowej I, mimo zachowania szczelności ogniowej E przez samą przegrodę. W konsekwencji przepust instalacyjny może utracić wymaganą klasę odporności ogniowej.

Dobór sposobu zabezpieczenia uzależniony jest przede wszystkim od rodzaju instalacji, materiału izolacyjnego zastosowanego na rurze, konstrukcji przegrody oraz wymaganej klasy odporności ogniowej.

W przypadku rur nieizolowanych zabezpieczenie najczęściej wykonywane jest z zastosowaniem mas ogniochronnych, takich jak ALFA FR MASTIC lub INTU FR GRAPHITE, aplikowanych wraz z wypełnieniem z wełny mineralnej. Zadaniem masy jest zapewnienie szczelności ogniowej przepustu oraz ograniczenie przepływu gorących gazów i płomieni przez szczelinę pomiędzy instalacją a przegrodą.

W przypadku rur izolowanych wełną mineralną stosowane są rozwiązania systemowe wykorzystujące masy ogniochronne, przy zachowaniu parametrów określonych w dokumentacji technicznej, takich jak minimalna głębokość uszczelnienia, gęstość oraz grubość izolacji czy wymagane wypełnienie otworu.

Jeżeli rura wyposażona jest w izolację palną, np. z kauczuku syntetycznego, polietylenu lub pianki poliuretanowej, wymagane jest zastosowanie elementów pęczniejących kompensujących spalanie izolacji. W zależności od przebadanego rozwiązania mogą to być taśmy ogniochronne INTU FR WRAP L, kołnierze ogniochronne INTU FR COLLAR lub INTU FR COLLAR L SLIM, stosowane samodzielnie lub w połączeniu z masami ogniochronnymi.

Każdy system zabezpieczenia powinien być wykonywany zgodnie z dokumentacją odniesienia, w szczególności Europejską Oceną Techniczną (ETA), Deklaracją Właściwości Użytkowych (DoP) oraz instrukcją montażu producenta. Dokumentacja ta określa między innymi minimalną głębokość aplikacji masy, rodzaj i parametry materiału wypełniającego, wymaganą grubość izolacji oraz sposób wykonania zabezpieczenia z jednej lub obu stron przegrody.

Wymagania przepisów – kiedy przepust instalacyjny musi posiadać klasę odporności ogniowej?

Wymagania dotyczące zabezpieczania przejść instalacyjnych określa § 234 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Przepis ten wskazuje, w jakich przypadkach przepust instalacyjny powinien posiadać określoną klasę odporności ogniowej oraz jakie wyjątki dopuszczają obowiązujące regulacje.

Zgodnie z § 234 ust. 1 przepusty instalacyjne wykonywane w elementach oddzielenia przeciwpożarowego powinny posiadać klasę odporności ogniowej co najmniej równą klasie odporności ogniowej przegrody, przez którą przechodzą. Oznacza to, że jeżeli ściana lub strop stanowią element oddzielenia przeciwpożarowego o klasie EI 120, również wykonany w nich przepust instalacyjny powinien zostać zabezpieczony systemem posiadającym klasyfikację co najmniej EI 120. Należy przy tym podkreślić, że sama odporność ogniowa ściany lub stropu nie gwarantuje zachowania wymaganych parametrów po wykonaniu otworu instalacyjnego. Każde przejście rury, kabla, wiązki kablowej czy kanału wentylacyjnego powoduje przerwanie ciągłości przegrody. W konsekwencji miejsce przejścia staje się potencjalną drogą rozprzestrzeniania ognia, dymu oraz wysokiej temperatury, dlatego wymaga zastosowania przebadanego systemu uszczelnienia przeciwpożarowego.

Przepisy przewidują również wyjątek od powyższej zasady. Zgodnie z § 234 ust. 3 wymagania dotyczące klasy odporności ogniowej nie dotyczą pojedynczych rur instalacji sanitarnych wykonanych ze stali, miedzi lub żeliwa, których średnica nie przekracza 40 mm, pod warunkiem że nie przechodzą one przez element oddzielenia przeciwpożarowego, dla którego wymagania wynikają z § 232 ust. 4 rozporządzenia. W praktyce oznacza to, że nie każda metalowa rura wymaga wykonania zabezpieczenia przeciwpożarowego – decydujące znaczenie ma średnica przewodu oraz rodzaj przegrody, przez którą jest prowadzony. W przypadku przewodów o średnicy większej niż 40 mm, rur wykonanych z materiałów palnych, wiązek kablowych, przepustów mieszanych oraz innych instalacji przechodzących przez elementy oddzielenia przeciwpożarowego należy stosować rozwiązania posiadające odpowiednią klasyfikację ogniową potwierdzoną badaniami.

W praktyce projektowej dobór właściwego rozwiązania powinien być poprzedzony analizą kilku podstawowych parametrów technicznych. Do najważniejszych należą:

– rodzaj instalacji (rury palne, rury niepalne, kable, kanały wentylacyjne),

– materiał wykonania przewodu,

– średnica rury lub wymiary przepustu,

– obecność oraz rodzaj izolacji,

– rodzaj przegrody (ściana sztywna, ściana lekka, strop),

– grubość przegrody,

– wymagana klasa odporności ogniowej,

– sposób prowadzenia instalacji oraz dostęp montażowy.

Spełnienie wymagań przepisów nie polega wyłącznie na zastosowaniu odpowiedniego wyrobu ogniochronnego. Równie istotne jest wykonanie zabezpieczenia zgodnie z dokumentacją systemową producenta. Europejska Ocena Techniczna (ETA), raport klasyfikacyjny oraz instrukcja montażu określają między innymi rodzaj dopuszczalnych przegród, zakres średnic instalacji, minimalne grubości uszczelnienia, wymagane materiały wypełniające oraz sposób montażu z jednej lub obu stron przegrody. Zastosowanie rozwiązania niezgodnie z zakresem jego klasyfikacji może skutkować utratą deklarowanej odporności ogniowej.

Po wykonaniu zabezpieczenia przepust powinien zostać oznakowany trwałą etykietą identyfikacyjną. Oznaczenie powinno umożliwiać jednoznaczną identyfikację zastosowanego systemu oraz zawierać podstawowe informacje dotyczące wykonania zabezpieczenia, w szczególności nazwę systemu, uzyskaną klasę odporności ogniowej, datę wykonania oraz dane wykonawcy. Takie oznakowanie znacząco ułatwia późniejsze przeglądy techniczne, prace serwisowe oraz modernizacje instalacji (źródło zdjęcia: www.sklep-firetech.waw.pl)

Należy również pamiętać, że odporność ogniowa przepustu jest zachowana wyłącznie pod warunkiem utrzymania jego pierwotnej konfiguracji. Każda ingerencja w zabezpieczenie, polegająca na dołożeniu nowych przewodów, powiększeniu otworu lub usunięciu części materiału uszczelniającego, powoduje konieczność ponownego wykonania zabezpieczenia zgodnie z wymaganiami systemowymi. Z tego względu podczas przebudowy lub rozbudowy instalacji nie należy traktować istniejących uszczelnień przeciwpożarowych jako elementów, które można dowolnie modyfikować bez zachowania wymagań określonych w dokumentacji technicznej.

Rozwiązania ALFASEAL GROUP Sp. z o.o. dla zabezpieczenia przejść instalacyjnych ppoż.

Firma ALFASEAL GROUP Sp. z o.o. oferuje kompleksowe systemy zabezpieczeń przejść instalacyjnych ppoż., m.in.:

• taśma ogniochronna INTU FR WRAP L – zakłada się ją bezpośrednio na rurę palną lub rurę w izolacji palnej, dostosowując liczbę ownięć do jej średnicy. Umieszcza się ją w osi ściany lub od spodu stropu, następnie otwór uzupełnia się zaprawą cementową lub wełną mineralną. Stosuje się ją na rurach znajdujących się w otworach o średnicy umożliwiającej swobodne wsunięcie rury z opaską w przegrodę.

• kołnierze ogniochronne INTU FR COLLAR oraz INTU FR COLLAR L SLIM – składające się ze stalowej obudowy, w której znajduje się wkład pęczniejący. Są dobrym rozwiązaniem w przypadku rur palnych bez lub z izolacją palną, które zostały już zamurowane w przegrodzie lub kiedy otwór wokół instalacji jest zbyt mały, by zastosować w nim zabezpieczenie za pomocą masy czy opaski ogniochronnej.

• masy ogniochronne ALFA FR MASTIC i INTU FR GRAPHITE – zabezpieczenie polegające na aplikacji masy na odpowiedniej głębokości, zazwyczaj z obu stron przegrody.
  Stosuje się je również do zabezpieczenia otworów przy montażu kratek wentylacyjnych czy płyt ogniochronnych.
• farby ogniochronne ALFA FR COAT I oraz ALFA FR COAT A – bazują na substancjach o działaniu pęczniejącym (ALFA FR COAT I) lub endotermicznym (ALFA FR COAT A). Stosuje się je nie tylko na rury i kable, ale także bezpośrednio na przegrody budowlane wokół otworów, co zwiększa szczelność całego przejścia.
  

Dzięki szerokiej gamie produktów możliwe jest dobranie optymalnego rozwiązania do każdego typu instalacji – w zależności od wielkości otworu i wymagań odporności ogniowej, nawet do klasy EI 240.

Autor: Marta Piekarniak
Starszy specjalista Działu Wsparcia Technicznego